Als de hitte in je hoofd kruipt: de impact van warme dagen op je psychische gezondheid

Wanneer warmte ook je hoofd uitput

Tijdens extreem warme dagen is ons lichaam voortdurend bezig met afkoelen. Dat vraagt veel energie. Daardoor blijft er minder ruimte over voor andere belangrijke functies, zoals concentratie, aandacht en het verwerken van emoties en gedachten.
Warme nachten maken het vaak nog moeilijker. Wie slecht slaapt, krijgt minder kans om zowel lichamelijk als mentaal te herstellen. Na enkele nachten van onderbroken of onvoldoende slaap kan alles wat zwaarder beginnen aanvoelen. Je bent sneller prikkelbaar, piekert meer, voelt je emotioneler of merkt dat je minder helder kunt nadenken.
Dat is een heel normale reactie van ons lichaam en onze geest op langdurige warmte.

Extra impact bij een psychische kwetsbaarheid

Voor mensen die leven met psychische klachten of een psychiatrische kwetsbaarheid kan hitte nog een extra uitdaging zijn. Warmte vergroot vaak uit wat er al aanwezig is. Klachten die anders hanteerbaar zijn, kunnen tijdelijk sterker naar voren komen.
Ook sommige psychofarmaca spelen hierbij een rol. Ze kunnen de temperatuurregeling van het lichaam beïnvloeden. Sommige mensen zweten hierdoor meer en verliezen extra vocht en mineralen. Anderen zweten juist minder, waardoor het lichaam moeilijker afkoelt en de kans op oververhitting toeneemt. Daarnaast kunnen bepaalde medicijnen ook het dorstgevoel verminderen, waardoor uitdroging minder snel wordt opgemerkt.
Dat alles kan leiden tot vermoeidheid, concentratieproblemen en een grotere kans op psychische ontregeling.

Wat weten we uit onderzoek?

Wetenschappelijk onderzoek bevestigt wat veel mensen uit ervaring al voelen. Tijdens periodes van extreme warmte stijgt het aantal psychische crisissen, zijn er meer dringende psychiatrische hulpvragen en meer ziekenhuisopnames. Bij mensen met ernstige psychiatrische aandoeningen wordt zelfs een verhoogd sterfterisico vastgesteld (Amruta N.S. et al. (2022). Association Between Ambient Heat and Risk of Emergency Department Visits for Mental Health. JAMA Psychiatry, 79(4), 341-349).

Daarnaast worden tijdens hittegolven vaker slaapproblemen, prikkelbaarheid, agressie, angst- en stemmingsklachten, verhoogd middelengebruik, suïcidale gedachten en psychotische ontregelingen gemeld.
Het is belangrijk om te beseffen dat dit niet betekent dat hitte automatisch tot psychische problemen leidt. Wel kan extreme warmte bestaande kwetsbaarheden versterken of ervoor zorgen dat mensen tijdelijk minder veerkracht ervaren.

Een waardevol kennisplatform opgezet in Nederland

Om meer aandacht te besteden aan de invloed van hitte op de psychische gezondheid ontwikkelden psychiater in opleiding Tessa Molenaar en arts Ruth van Gelder het Nederlandse kennisplatform Hitte & Psyche.
Het platform verzamelt wetenschappelijke kennis, praktische hulpmiddelen en bruikbare tips voor hulpverleners, cliënten en hun naasten.
Ook voor ons is dit een bijzonder waardevolle bron van informatie. We delen die dan ook graag met jullie.

Alle informatie over het kennisplatform vind je op www.hittepsyche.nl.

Wat kan je zelf doen tijdens hitte-dagen?

Hoewel we de temperatuur niet kunnen veranderen, kunnen kleine maatregelen wel helpen om beter voor jezelf te zorgen tijdens warme dagen.

• Drink voldoende water, ook wanneer je geen dorst hebt.
• Beperk alcohol en cafeïnehoudende dranken.
• Zoek tijdens de warmste uren verkoeling op, thuis of op koele openbare plaatsen zoals bibliotheken, musea of winkels. Ook een park of bos kan enkele graden frisser aanvoelen.
• Draag lichte, loszittende kleding uit natuurlijke materialen zoals katoen of linnen.
• Kies voor lichte maaltijden met veel groenten, fruit en andere waterrijke voedingsmiddelen.
• Zweet je veel, let dan ook op een voldoende aanvulling van mineralen. Bv. zoute snacks of sportdrank
• Vermijd zware lichamelijke inspanningen tijdens de heetste uren van de dag.
• Probeer zoveel mogelijk een regelmatig slaapritme aan te houden.
• En misschien wel het belangrijkste: blijf met elkaar in contact. Vraag eens hoe het gaat, luister naar elkaar en deel hoe jij de warmte ervaart. Dat kleine moment van verbinding kan al wat ruimte en verlichting brengen.

Zorg dragen voor jezelf én elkaar

Hitte is meer dan een ongemak. Ze kan onze draagkracht tijdelijk verminderen en onze psychische kwetsbaarheid vergroten. Dat is geen teken van zwakte, maar een normale reactie op uitzonderlijke omstandigheden.
Misschien is dat wel de belangrijkste boodschap van allemaal: wees mild voor jezelf én voor elkaar. Soms maken een koel glas water, een telefoontje of een oprechte vraag als "Hoe gaat het met je?" al een groter verschil dan we denken.